Thương mại điện tử là gì? Các hình thức và kênh bán phổ biến

Thương mại điện tử là việc mua bán hàng hóa, dịch vụ (từ giới thiệu, đặt hàng, thanh toán đến chăm sóc khách) qua phương tiện điện tử có kết nối Internet hoặc mạng di động. Ví dụ quen thuộc: đặt hàng trên website của một thương hiệu, mua trên sàn thương mại điện tử, chốt đơn qua mạng xã hội. Các hình thức chính gồm B2C, B2B, C2C.

Bài viết giải thích khái niệm theo cách hiểu của pháp luật Việt Nam, các hình thức và kênh thương mại điện tử, ưu điểm, thách thức và cách một doanh nghiệp nhỏ bắt đầu.

Thương mại điện tử là gì theo pháp luật Việt Nam?

Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử (văn bản chính trước khi có luật riêng) định nghĩa hoạt động thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác. Như vậy, không chỉ thanh toán online mới là thương mại điện tử: chỉ cần một phần quy trình (giới thiệu sản phẩm, nhận đơn) diễn ra trên môi trường mạng là đã thuộc phạm vi này.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/07/2026. Đây hiện là văn bản cao nhất về lĩnh vực này; luật phân loại các mô hình nền tảng thương mại điện tử (kinh doanh trực tiếp, trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử, nền tảng tích hợp) và quy định rõ hơn trách nhiệm của nền tảng, người bán, hoạt động bán hàng qua livestream. Doanh nghiệp có website bán hàng nên kiểm tra nghĩa vụ cụ thể với đơn vị tư vấn pháp lý hoặc Bộ Công Thương.

Các hình thức thương mại điện tử

Cách phân loại phổ biến nhất dựa trên người bán và người mua trong giao dịch:

• B2C (doanh nghiệp bán cho người tiêu dùng): thương hiệu bán qua website riêng hoặc gian hàng chính hãng trên sàn.
• B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp): nhà cung cấp vật tư, thiết bị nhận yêu cầu báo giá, đơn số lượng lớn qua website.
• C2C (cá nhân với cá nhân): rao vặt, bán đồ đã qua sử dụng, mua bán trong nhóm mạng xã hội.
• C2B (cá nhân bán cho doanh nghiệp): người làm tự do bán ảnh, bản thiết kế, dịch vụ qua các nền tảng.
• B2G (doanh nghiệp với cơ quan nhà nước): điển hình là đấu thầu qua mạng.

Các kênh thương mại điện tử phổ biến ở Việt Nam

Với người bán, điều quan trọng hơn tên gọi B2C hay C2C là bán qua kênh nào. Mỗi kênh có cách thu hút khách và chi phí khác nhau:

Phần lớn doanh nghiệp nhỏ kết hợp nhiều kênh: sàn và mạng xã hội để có đơn nhanh, website để xây thương hiệu và giữ khách lâu dài.

Thương mại điện tử trên thiết bị di động

Mua sắm trên điện thoại (m-commerce) không phải một kênh riêng mà là cách khách dùng mọi kênh trên. Vì vậy website, gian hàng hay trang mạng xã hội đều cần hiển thị tốt, đặt hàng được trong vài bước trên màn hình nhỏ.

Ưu điểm và thách thức khi kinh doanh thương mại điện tử

Ưu điểm

• Bán không giới hạn giờ và khu vực: khách ở tỉnh khác vẫn đặt được hàng lúc nửa đêm.
• Chi phí khởi đầu thấp hơn cửa hàng: chưa cần mặt bằng lớn để thử nghiệm sản phẩm.
• Đo lường được: biết khách đến từ đâu, sản phẩm nào được xem nhiều, chiến dịch nào ra đơn.
• Chăm sóc khách quen bằng dữ liệu mua hàng, mã giảm giá, tin nhắn.

Thách thức

• Cạnh tranh về giá: trên sàn, khách so giá chỉ trong vài giây.
• Niềm tin: khách không cầm được sản phẩm, lo hàng giả, lo giao sai.
• Vận hành: đóng gói, giao hàng, đổi trả, trả lời tin nhắn đều phải nhanh.
• Tuân thủ quy định: thông tin người bán, thông tin sản phẩm, quảng cáo, livestream đều có quy định riêng và được siết chặt hơn từ khi có luật.

Doanh nghiệp nhỏ bắt đầu thương mại điện tử từ đâu?

1. Chọn một kênh chính trước: kênh nơi khách của bạn đang có mặt nhiều nhất, thường là sàn hoặc mạng xã hội. Dàn trải nhiều kênh khi chưa có người vận hành dễ bỏ dở.
2. Chuẩn hóa thông tin sản phẩm: ảnh thật, mô tả, giá, tồn kho. Đây là dữ liệu dùng lại cho mọi kênh về sau.
3. Thiết lập quy trình đơn hàng: ai trả lời khách, ai đóng gói, giao qua đơn vị nào, đổi trả ra sao. Khi đơn tăng, một phần mềm quản lý bán hàng giúp gom đơn và tồn kho về một nơi.
4. Thêm website riêng khi đã có khách quen: để giữ liên lạc với khách, xây thương hiệu và được tìm thấy trên Google mà không phải trả phí theo từng đơn.

Kinh nghiệm từ Hozitech

Hozitech làm website bán hàng có danh mục, giỏ hàng, thanh toán online, mã giảm giá và trang quản trị đơn hàng, tồn kho. Lời khuyên thường gặp khi tư vấn cho cửa hàng mới: website không thay thế sàn ngay từ đầu, mà là nơi khách đã mua trên sàn hoặc mạng xã hội quay lại mua tiếp và giới thiệu người khác. Vì vậy nên đưa đường dẫn website vào hóa đơn, bao bì, tin nhắn cảm ơn ngay từ những đơn đầu tiên.

Nếu bạn đã sẵn sàng có kênh bán riêng, xem các tính năng và cách làm tại trang thiết kế website bán hàng. Với khách quen dùng Zalo, có thể cân nhắc thêm Zalo Mini App để khách đặt hàng, tích điểm ngay trong Zalo.

Tóm lại

Thương mại điện tử là mua bán qua môi trường mạng, có nhiều hình thức (B2C, B2B, C2C…) và nhiều kênh (sàn, mạng xã hội, website, Zalo). Doanh nghiệp nhỏ nên bắt đầu ở một kênh, chuẩn hóa sản phẩm và quy trình đơn, rồi mở rộng sang website riêng khi đã có khách quen. Hozitech có thể tư vấn kênh phù hợp và báo giá website khi bạn cần.